ΚΑΛΕΣΤΕ ΜΑΣ
ΚΡΑΤΗΣΗ

Μυθιστορία για Ζαγόρι & Ήπειρο

  /  Άρθρα   /  Μυθιστορία για Ζαγόρι & Ήπειρο
Μυθιστορία για Ζαγόρι & Ήπειρο

Μυθιστορία για Ζαγόρι & Ήπειρο

Ζαγοροχώρια κατονομάζονται τα 46 χωριά του Ζαγορίου.

Aπό που προέρχεται η λέξη Ζαγόρι;

Ένας μαγεμένος από το Θεό τόπος, όπου η γης παντρεύτηκε τα ουράνια και βρίθει αρχαίων μύθων, λαϊκών ηρώων και ένδοξων παραδόσεων. O Εθνικός Δρυμός Βίκου-Αώου έχει σήμερα ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Νatura 2000 και διακρίνεται για τις κατάφυτες πυκνές εκτάσεις που αλληλοδιαδέχονται απότομους γκρεμούς και ποτάμια. Αχέροντας, Αώος και Βοϊδομάτης, ποτάμια ζωής, νερά μοναδικά αλλά και θεοί της ζαγορίτικης γης. Ειδικά ο Αχέροντας που είναι το Νεκρομαντείο και η μυστική Πύλη του Κάτω Κόσμου.

Μια φύση μοναδική που συνδιαλέγεται από την απαρχή του κόσμου με νεράιδες, στοιχειά, πάνω από λιβάδια και πέτρινα δάση, γύρω από πηγάδια με κελαριστά νερά και στέρνες για τα ζωντανά, πέρα από εντυπωσιακά σπήλαια, δίπλα από κολυμπήθρες και κρυμμένους καταρράχτες, τους υδάτινους φύλακες του βουνού.

Η ίδια η λέξη ΖΑΓΟΡΙ έρχεται από το σλαβικό Za που σημαίνει «πίσω» και το gora που είναι το «βουνό». Έτσι το μέρος ήταν γνωστό ως ‘’Παροραία’’ και οι ‘’Παροραίοι’’ ήταν οι άνθρωποι που μένουν πίσω από τα όρη.

Κύκλωπες και Δράκοι

Ξεκινώντας το ταξίδι στην ιστορία, υπολείμματα από κυκλώπειες ακροπόλεις στο Ζαγόρι έχουν επιβεβαιώσει την ανθρώπινη ύπαρξη προϊστορικά, τείχη δηλαδή που ήταν χτισμένα με θεόρατους λίθους που βέβαια κατά τον μύθο τα είχαν κατασκευάσει προ χιλιάδων ετών οι Κύκλωπες, οι γιγάντιοι τέκτονες του πλανήτη.

Στην δε γύρω περιοχή φημολογείτο από παλιά χρόνια και η παρουσία δράκων. Από το Δράκο που κατέτρεχε τον Άγιο Γιώργη, έως και τις «Δρακόλιμνες». Λέγεται μάλιστα ότι οι δράκοι κοιμούνταν στο βυθό των λιμνών και πάλευαν, πετώντας ο ένας βράχια από τη Γκαμήλα και ο άλλος τεράστια δέντρα.

Ξακουστοί βασιλιάδες της Ηπείρου

Για κάποιους αρχικά βασίλευσαν στην Ήπειρο ο Δευκαλίων και η Πύρρα, οι πρώτοι άνθρωποι. Ιστορικά η όλη περιοχή κατοικείται από τους Τυμφαίους αρχαϊκά και θεωρούνταν από πάντα πολιτιστικά ανεπτυγμένη. Στους αρχαίους συγγραφείς συναντάμε ως πρώτο βασιλιά της Ηπείρου άλλοτε τον Φαέθωνα, άλλοτε τον Αηδονεύ ή τον Πελασγό. Τα ονόματα και τα κατορθώματα χάνονται στα βάθη των αιώνων. Μια άλλη εκδοχή πάλι, θέλει τους Σελλούς να είναι ιερείς του Μαντείου της Δωδώνης κι από την ονομασία Σελλοί ή Ελλοί, προήλθε κι η ονομασία Έλληνες. Πολύ αργότερα οι Θεσπρωτοί, οι Χάονες και οι Μολοσσοί συνενώθηκαν σε ένα βασίλειο υπό τον βασιλέα των Μολοσσών Θαρύπα, που είχε εκπαιδευτεί στην Αθήνα κι ήταν ο πρώτος που διέδωσε τον ελληνικό πολιτισμό στην Ήπειρο. Τα Ηπειρωτικά φύλα αυτά μαζί με τους Κασσωπαίους, γειτόνευαν με τους Ιλλυριούς και η γειτνίαση επιφύλασσε πολέμους αλλά και περιόδους ειρήνης.

Μυθιστορία για Ζαγόρι & ΉπειροΟ Αχιλλέας, ο Μεγαλέξανδρος και οι Μολοσσοί

Το ξετύλιγμα όμως του αρχαίου μύθου μας πάει ακόμα πιο πίσω. Ο Μέγας Αλέξανδρος, συγγενής του βασιλιά των Μολοσσών, Πύρρου του Μεγάλου, καυχιόταν ως πραγματικός απόγονος του Αχιλλέα. Είχε μητέρα την Ολυμπιάδα που ήταν Πριγκίπισσα των Μολοσσών, συγκεκριμένα από την πόλη Μολοσσίδα στην συμβολή των ποταμών ΒοϊδομάτηΑώου και Σαρανταπόρου στο βόρειο όριο του Ζαγορίου.

Στο μακρινό παρελθόν και μετά την άλωση της Τροίας όπου η αιχμάλωτη Ανδρομάχη αναγκάστηκε να νυμφευθεί το Νεοπτόλεμο, τον υιό τού νεκρού πια Αχιλλέα, γέννησε μαζί του το Μολοσσό, το πρώτο στρατιωτικό γενάρχη του οίκου των Μολοσσών, όλοι τους απόγονοι του Αχιλλέα. Λέγεται πως ουσιαστικά η περιπαθούσα Ανδρομάχη μαζί με άλλους Τρωάδες έβαλαν τα θεμέλια για τη νέα γη της Τροίας εδώ στην Ήπειρο. Το βασίλειο επικράτησε με δόξες για τις πολεμικές του τέχνες και τα ταξίδια του μέσα από τις θάλασσες του Ιονίου στη Κάτω Ιταλία.

Διάσημη είναι και η καλύτερη ράτσα σκύλου, από τα ομηρικά έπη μέχρι τις μέρες μας, ο Μολοσσός της Ηπείρου, καθώς είναι εκπαιδευμένα πολεμικά σκυλιά στις μάχες για χιλιάδες χρόνια, ακόμη και για φύλαξη κάστρων και προστασία κοπαδιών από μεγάλα αγρίμια.

Πύρρος ο Κατακτητής

Στους ελληνιστικούς χρόνους ανέλαβε ο Πύρρος που αυτό το όνομα το πήρε στη γέννησή του από τα πυρρόξανθα μαλλιά του, καθώς περιγραφικά σήμαινε ‘κοκκινωπός’. Ο Πύρρος επιχείρησε μεγάλες εκστρατείες και άκμασε οικονομικά την Ήπειρο επί της κυριαρχίας του. Έχτισε ακόμη τα γνωστά μεγαλοπρεπή ανάκτορα υπό το όνομα ‘’Πύρρειον’’.

To Zαγόρι είναι ένα φυσικό καταφύγιο και το γεγονός αυτό αποτέλεσε μάλλον πλεονέκτημα στα χρόνια κι έτσι η ιστορία του Ζαγορίου γενικά δεν περιλαμβάνει εκτοπίσεις πληθυσμού. Ως αποτέλεσμα αυτού πιστεύεται κιόλας πως μεγάλο τμήμα του πληθυσμού διατήρησε πανάρχαια έθιμα και παγανιστικές παραδόσεις σχεδόν από την κάθοδο των Δωριέων. Οι ντόπιοι γηγενείς χρησιμοποιούν αρκετές λέξεις μιας διαλέκτου που δε συναντάται οπουδήποτε αλλού, πραγματικοί απόγονοι των αρχαίων κατοίκων του Ζαγορίου.

Ιερές Μονές

Τα μοναστήρια, μνημεία σύμφυτα με το αδρό τοπίο, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του ανάγλυφου του Ζαγορίου. Στου μυριάδες ναούς βρίσκονται ενίοτε ερείπια αρχαίων ιερών. Σπηλιές συνδέονται με εκκλησίες που πια έχουν το όνομα της Αγ.Παρασκευής αλλά που παλιά σήμαινε ότι το κτίριο βρίσκεται «παρά Εκάβης» ή σχετίζεται με τους Καβείριους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αντικατάσταση του ονόματος από Δήμητρα Χθονία σε Άγ.Δημήτριο. Το ίδιο συμβαίνει με εκκλησάκια του προφήτη Ηλία που έχουν «αντικαταστήσει» τους ναούς του Απόλλωνα Ηλίου. Διατηρούνται ακόμη πολλές υπόγειες στοές πρωτοχριστιανών ή εικάζονται μέρη μέσα σε μοναστήρια όπου λειτουργούσε το Κρυφό Σχολειό επί τουρκοκρατίας.

Μυθιστορία για Ζαγόρι & Ήπειρο

Βυζάντιο και Οθωμανική αυτοκρατορία

Στην βυζαντινή περίοδο το Δεσποτάτο της Ηπείρου είχε σημαίνοντα ρόλο στην αυτοκρατορία και άλλα φύλα πλαισίωσαν τη περιοχή, όπως οι Βλάχοι και οι Σαρακατσάνοι. Κατά την οθωμανική περίοδο εγκαθιδρύθηκε ένα ειδικό καθεστώς μεταξύ του «Κοινού του Ζαγορίου» και των αρχών κι αποδίδονταν ένας φόρος ως αντάλλαγμα για την αυτονομία της περιοχής. Τα χωριά γνώρισαν σταδιακά οικονομική άνθιση, καθώς η γη και τα περιουσιακά τους στοιχεία δεν κατασχέθηκαν ποτέ από τους Τούρκους. Απέκτησε μεγάλο πληθυσμό εμπόρων με δεσμούς με τη Ρουμανία, το Παρίσι, την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, τη Ρωσία και την Κωνσταντινούπολη. Κατά το 18ο αιώνα το βιοτικό επίπεδο ανέβηκε με την ίδρυση βιβλιοθηκών σε κάθε χωριό. Η πνευματική άνθηση συνεχίστηκε με την ίδρυση σχολείων, κατασκευάστηκαν μύλοι για να αλέθουν καλαμπόκι, περίτεχνες βρύσες [κρήνες] και πετρόχτιστα τοξωτά γιοφύρια. Η παραδοσιακή ιατρική άνθησε με τους γιατρούς που συγκέντρωναν βότανα για τα σκευάσματά τους από το φαράγγι του Βίκου. Η αυξανόμενη ευημερία ενισχύθηκε από προνόμια, που είχαν αποκτήσει Φαναριώτες καταγόμενοι από το Ζαγόρι και δωρεές από ομογενείς. Τα περίφημα ζαγορίσια τραγούδια του τόπου συγκεντρώνουν τον πόνο των ξενιτεμένων, των αρχόντων, των καλογήρων, των γυναικών μέσα στα χρόνια και το ηπειρώτικο μοιρολόγι περιγράφει την ανθρώπινη μοίρα, τον αποχωρισμό από την οικογένεια και τις αρετές των νεκρών.

Ήθη και έθιμα

Χαρακτηριστικό είναι στο Ζαγόρι, πέρα από τα διαδεδομένα χριστιανικά ονόματα που δίνονταν στα βρέφη, επέλεγαν στα παιδιά τους κι έδιναν κύρια ονόματα λόγω του δεσμού του τόπου με την αρχαιότητα (όπως Γαλάτια, Ιππολύτη, Ξενοφώντας κλπ) και ακόμη στα κορίτσια ονόματα λουλουδιών (όπως Ευανθία, Λεμονιά κ.α.)

Οι Ζαγορίσιοι φημίζονται για τη γενναιότητά τους, τον ανυπότακτο χαρακτήρα τους, την ευφυία, τη πίστη και την ειλικρίνειά τους σαν τους παλιούς αγέρωχους πολεμιστές Μολοσσούς, χαρακτηριστικά που απέκτησαν τόσο από τον σκληρό νομαδικό βίο, όσο και από την διαβίωσή τους υπό αντίξοες συνθήκες στα βουνά, στις επαναστάσεις και στα ταξίδια τους ανά τον κόσμο.

Διάσημοι λόγιοι, παρατηρητές, θεραπευτές, άγιοι και άνθρωποι των τεχνών άφησαν ανεξίτηλα το αποτύπωμά τους σε αυτό το μέρος, όπου η ζωή των ντόπιων τραγούδησε με κλαρίνο την αδιάκοπη μετακίνηση μέσα στην αιωνιότητα, από τους κάμπους του χειμώνα στα βουνά το καλοκαίρι, από κάθε γάμο και πανηγύρι σε κηδεία, από τα χωριά στις πόλεις των Ιωαννίνων, της Άρτας και όλες τις μεταβάσεις των Ζαγορισίων μέσα από χαράδρες, πολέμους, σύμφωνα ειρήνης και γιορτές.

Μυθιστορία για Ζαγόρι & Ήπειρο